|
 Een blanke Afrikaner staat voor een internationale groep theologen in Bethlehem. Samen met een Zuid-Afrikaanse delegatie is hij aanwezig op een conferentie, waarin hij vertelt wat de rol van de Nederlandse kerken is geweest tijdens de Apartheid. De blanke man vertelt hoe hij moest leren omgaan met schuld, als individu en als bevolkingsgroep. De zwarten die onderdrukt werden moesten een lange weg gaan toen de Apartheid werd beëindigd, maar ook de blanken die hen onderdrukten moe(s)ten een heel proces door. “Soms leek het alsof zelfmoord de enige optie was”, vertelt hij met tranen in zijn ogen. Je moet eerst in het reine komen met jezelf en met je eigen verleden, voordat je de ander recht in de ogen kunt kijken.
zelfreflectie
Door zijn reflectie op de rol van de Nederlandse kerken tijdens het Apartheidsregime, denk ik opnieuw na over de houding van de kerken in Nederland t.a.v. Israël - Palestina. Kan het zijn dat onze onopgeefbare verbondenheid met het Joodse volk - die wat mij betreft uitgebreid kan worden tot onopgeefbare verbondenheid met ieder mens - soms leidt tot een liefde die blind maakt? Zou het zo kunnen zijn dat door de theologie en houding die momenteel binnen de Protestantse Kerk in Nederland overheersend is, wij opnieuw medeverantwoordelijk zijn voor de onderdrukking van mensen? Hebben we opnieuw een blinde vlek? Is het opnieuw dat anderen lijden doordat wij in het westen geen oog hebben voor 'de ander', voor hen die onderdrukt worden? Leven wij in de veronderstelling dat we evenwichtig kunnen zijn in een situatie die niet evenwichtig is? Realiseren mensen zich dat als je geen oog hebt voor machtsverhoudingen, je je dus (onbewust en onbedoeld) uitspreekt voor de sterkste partij? Is het mogelijk om met de beste bedoelingen te proberen 'theologisch zuiver te zijn' en tegelijk medeverantwoordelijk te zijn voor het lijden dat anderen wordt aangedaan?
gerechtigheid
Door één van de Nederlandse deelnemers wordt de opmerking gemaakt dat ´gerechtigheid´ nooit uitgangspunt kan zijn in het conflict, omdat dit geen objectieve benadering zou zijn, maar juist slachtoffers creëert. Ik ben geschokt. Gerechtigheid is toch binnen het Jodendom en het Christelijk geloof een kernbegrip?! Sociale gerechtigheid, waarin ieder mens tot zijn of haar recht kan komen, is een centrale notie in het Oude Testament, waar profeten oproepen tot een eerlijke behandeling van weduwen, wezen, vreemdelingen, armen en onderdrukten. “Er is jou, mens, gezegd wat goed is, je weet wat de HEER van je wil: niets anders dan recht te doen, trouw te betrachten en nederig de weg te gaan van je God (Micha 6).
Hoe komt het dat ik in Nederland zo vaak weerstand proef als het gaat om het lijden van de Palestijnen? Hoe komt het dat we hier zoveel moeite mee lijken te hebben? Heeft dit te maken met psychologische barrières om ons eigen referentiekader bij te stellen, of hebben we er misschien ook moeite mee onze eigen rol onder ogen te zien?
wat is onze eigen context?
Palestijnse theologen hebben een theologie ontwikkeld die relevant is in hun eigen context van onderdrukking en vernedering. Ik vraag mij regelmatig af of wij ons in Nederland realiseren dat ook wij in Nederland theologiseren vanuit onze eigen context. In West-Europa zijn de kerken altijd een machtsfactor geweest, dit in tegenstelling tot de Palestijnse kerken die altijd een kleine minderheid zijn geweest. Daarnaast zijn wij in West-Europa het Joodse volk gaan gezien als een zwakke groep die beschermd moet worden, nadat wij ons schuldig hebben gemaakt aan de holocaust. Dit heeft onze theologie sterk beïnvloed. Onze situatie is dan ook zeer verschillend van die van de Palestijnen, die part noch deel hebben gehad aan het vermoorden van zes miljoen Joden. Wat mij betreft zou het zinnig zijn als we in Nederland meer discussie zouden voeren over de rol van onze eigen context op onze theologie, opvattingen en weerstanden.
|